ZACHODNIOPOMORSKIE
STOWARZYSZENIE
KURATORÓW
SĄDOWYCH

Home  I  Artykuły  I  Kontakt

Kurator sądowy

   Pojęcie „kurator sądowy” większości ludziom nasuwa skojarzenie osoby, która zabiera rodzicom dzieci lub umieszcza w zakładzie karnym, jest osobą zimną, nieludzką, nierozumiejącą niedoli biednych, której trzeba się bać, unikać bo przeszkadza, ingeruje w prywatne życie, narusza mir domowy. Takie negatywne postrzeganie kuratorów wynika przede wszystkim z nieznajomości i niezrozumienia misji jaką ma do spełnienia ta służba.

    Kim więc jest kurator sądowy, jakie ma zadania, obowiązki, prawa – na tej stronie postaramy się wam przybliżyć nasz zawód!

   Kuratora (z łac. cura – troska, piecza) potocznie można nazwać opiekunem.

   Każdy człowiek który popełnił przestępstwo bądź z przyczyn różnych, nierzadko niezamierzonych nie miał możliwość postępowania zgodnie z obowiązującymi normami społecznymi ma swoją godność i prawo do poprawy. Dlatego też Sądy poprzez ustanowienie nadzoru lub dozoru dają szanse takiej poprawy zlecając jednocześnie kuratorowi konieczność podjęcia pracy resocjalizacyjnej z nieletnimi i dorosłymi, którzy sami sobie nie radzą. Objęcie kuratelą sądową to dla podopiecznego możliwość uzyskania pomocy, wsparcia, podpowiedzi, motywacji i wskazywania możliwości rozwiązań w trudnych sytuacjach życiowych. Kontakt z kuratorem sądowym daje czas na przemyślenia, zmiany albo zrozumienia, że dla każdego człowieka lepiej jest żyć zgodnie z prawem.

   Zadania kuratorów sądowych ściśle określone są w Ustawie o Kuratorach Sądowych z dnia 27 lipca 2001 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1071) Realizują oni określone przez prawo zadnia o charakterze wychowawczo – resocjalizacyjnym, diagnostycznym, profilaktycznym i kontrolnym, związane z wykonywaniem orzeczeń wydanych przez Sąd.

   Kuratorzy sądowi dzielą się na:

 - zawodowych kuratorów sądowych

 - społecznych kuratorów sądowych

   Kuratorem zawodowym może zostać osoba, która posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, jest nieskazitelnego charakteru, jest zdolna ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków kuratora zawodowego, a także posiada dyplom magistra studiów wyższych z zakresu nauk pedagogiczno- psychologicznych, socjologicznych lub prawnych. Ponadto osoba taka musi odbyć roczną aplikację i zdać egzamin kuratorski.

   Pod kierunkiem kuratora zawodowego pracują kuratorzy społeczni,

   Kuratorem społecznym może zostać osoba, która spełnia wymagania takie, jak kandydat na kuratora zawodowego, jednak nie musi tytułować się dyplomem magistra wskazanych wyżej nauk (ale musi posiadać co najmniej wykształcenie średnie i doświadczenie w prowadzeniu działalności resocjalizacyjnej, opiekuńczej i wychowawczej) oraz nie być uprzednio karanym. Kurator społeczny nie przechodzi szkolenia w formie aplikacji i nie składa egzaminu, wykonujący swą pracę społecznie, za co nie otrzymują wynagrodzenia, a jedynie zryczałtowany zwrot kosztów poniesionych podczas wykonywania zadań.

   Kuratorzy zawodowi dzielą się na:

- kuratorów dla dorosłych - wykonujących orzeczenia w sprawach karnych

- kuratorów rodzinnych - wykonujący orzeczenia w sprawach rodzinnych i nieletnich

   Kurator dla dorosłych sprawuje dozory nad skazanymi warunkowo zwalnianymi z zakładów karnych i nad skazanymi na karę pozbawienia wolności, wobec których zastosowano warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności. Poucza wtedy skazanego o prawach i obowiązkach wynikających z orzeczenia sądu, omawia obowiązki nałożone przez Sąd, sposób i terminy ich realizacji. Kontroluje postępowanie podopiecznego ale także udziela mu pomocy w rozwiązaniu trudności życiowych, współdziała z organizacjami, instytucjami, stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których celem działania jest pomoc dozorowanemu oraz podejmuje czynności mające na celu przygotowanie osadzonego do zwolnienia z zakładu karnego. Ponadto kurator ma obowiązek dokumentować przebieg dozoru i podejmowane na bieżąco czynności w karcie czynności, prowadzonej osobno dla każdego podopiecznego.

   Kurator dla dorosłych nadzoruje również wykonywanie kary ograniczenia wolności i prac społecznie użytecznych, udziela pomocy postpenitencjarnej skazanym, ich rodzinom oraz pokrzywdzonym w przestępstwach i ich rodzinom.

   Dodatkowo przeprowadza na zlecenie sądu i innych organów (np. na zlecenie aresztu śledczego, zakładów karnych, prokuratury) wywiady środowiskowe:

- w postępowaniu karnym na podstawie art. 214 § 1 k.p.k. tzn. w trakcie trwania postępowania wyjaśniającego, jeszcze przed wydaniem wyroku

- w postępowaniu wykonawczym na podstawie art. 14 § 1 k.k.w tzn. po uprawomocnieniu się wyroku.


Kurator zawodowy dla dorosłych jest uprawniony do składania wniosków o:

- zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej,

- odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia,

- zmianę okresu próby w sprawach dotyczących wykonywania postanowienia o warunkowym zwolnieniu,

- ustanowienie, rozszerzenie lub zmianę obowiązków w okresie próby,

- zwolnienie od wykonania tych obowiązków albo o oddanie pod dozór lub zwolnienie od dozoru,

- odroczenie lub o przerwę wykonania kary lub o odwołanie odroczenia lub przerwy wykonania kary,

- warunkowe zwolnienie

- wykonanie kary zastępczej,

- wszczęcie postępowań dotyczących wykonania kary ograniczenia wolności


   Kuratorzy rodzinni zajmują się nieletnimi sprawcami czynów karalnych bądź zagrożonymi demoralizacją, prowadzą działania profilaktyczno-wychowawcze w rodzinach problemowych, niewydolnych wychowawczo, w których ograniczono władzę rodzicielską oraz wobec osób uzależnionych od alkoholu.

Kurator rodzinny prowadzi nadzory:

- w sprawach opiekuńczych

- jako środek zabezpieczający na czas trwania postępowania

- jako środek ograniczający władzę rodzicielską

- nadzory nad rodzinami zastępczymi, w których przebywa małoletni

- w sprawach nieletnich

- jako środek tymczasowy

- jako środek wychowawczy

- jako środek probacyjny w przypadku zawieszenia zakładu poprawczego lub warunkowego zwolnienia z zakładu poprawczego.

- nad osobami zobowiązanymi do leczenia odwykowego – kontroluje czy osoba podejmuje stałe systematyczne leczenie odwykowe.


Kuratorzy rodzinni na zlecenie Sądu również przeprowadzają wywiady środowiskowe a w szczególności :

- w sprawach małżeńskich o rozwód, separacje

- w postępowaniu o zezwolenie na zawarcie małżeństwa

- w sprawach o rozstrzygnięcie w istotnych sprawach rodziny

- w sprawach opiekuńczych małoletnich

- w sprawach o przysposobienie dziecka

- w postępowaniu wyjaśniającym i rozpoznawczym w sprawach nieletnich

- w postępowaniu wykonawczym w sprawach nie objętych nadzorem: o zachowaniu się podopiecznego po wydaniu orzeczenia

- wywiady kontrolne w nadzorach wykonawczych

- w sprawach o ustanowienie opiekuna prawnego dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej i zasadności wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej w/w osoby

- wywiady odnośnie wskazania opiekuna prawnego dla dziecka małoletniej matki i w postępowaniu wykonawczym kontrola wykonywania opieki prawnej przez opiekuna


Pozostałe zadaniami jakie musi wykonywać kurator rodzinny to:

- składanie wniosków o modyfikację orzeczeń,

- udział w kontaktach między rodzicem, a małoletnim,

- przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej oraz umieszczenie w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo – wychowawczej,

- kierowanie i praca w ośrodku kuratorskim,

- współpraca z instytucjami które statutowo zajmują się opieką, wychowaniem, resocjalizacją, leczeniem i świadczeniem pomocy społecznej.


   Kurator sądowy, wykonując swe obowiązki wobec osoby, której dotyczy postępowanie ma prawo do odwiedzania jej w jej miejscu zamieszkania lub pobytu w godzinach od 7 00do 2200 . Mają też prawo żądania okazania dowodu tożsamości oraz udzielania im niezbędnych wyjaśnień i informacji. Przy wykonywaniu swych czynności służbowych kurator może zwrócić się o udzielenie mu pomocy od policji i innych organów, jak również od osób fizycznych np. od sąsiadów, bliższej, dalszej rodziny ( art. 9 pkt.1,2,3, 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych)

    Podkreślić należy, że kurator sądowy - zarówno zawodowy jak i społeczny - jest funkcjonariuszem publicznym, podczas wykonywania przez siebie obowiązków służbowych podlega takiej samej ochronie prawnej jak policjant, prokurator, czy komornik. Naruszenie jego nietykalności cielesnej, napaść, publiczne znieważenie jest przestępstwem ściganym z oskarżenia publicznego, za które grozi kara pozbawienia wolności (art. 115 § 13 pkt 3 kk).

                                                                                                                                                 Kurator specjalista

                                                                                                                                                 Zarzycka Magdalena